İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ( Özet )
 

  İHAS: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi
  İHEB: İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

 - Herkesin yaşama hakkı kanunla korunur (İHAS m.2; İHEB m.3). Hiç kimse ölüm cezasına mahkum edilemez ve verilen ölüm cezası infaz edilemez ancak savaş zamanında ve çok yakın bir savaş tehlikesi olduğu zamanlarda işlenen fiillerle ilgili olarak, ceza yasasına ölüm cezası öngören hükümler koyabilir (İHAS Ek Protokol VI m.1,2).

 - Hiç kimseye işkence yapılamaz, insanlık dışı ya da küçültücü ceza veya muamele uygulanamaz.(İHAS m.3; İHEB m.5).

 -Hiç kimse, köle ve kul halinde tutulamaz.  Hiç kimse, zorla çalıştırılamaz veya angaryaya tabi tutulamaz (İHAS m.4; İHEB m.4).

 - Herkesin özgürlüğe ve kişi güvenliğine hakkı vardır (İHAS m.5; İHEB m.3).

 - Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili anlaşmazlıkların çözümlenmesi, gerek kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın karara bağlanması konusunda, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde adil ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir (İHAS m.6; İHEB m.8, 10).

 - Kendisine bir suç yüklenen herkes, suçluluğu kanuna göre kanıtlanıncaya kadar suçsuz sayılır.  Her sanık, en azından, aşağıdaki haklara sahiptir:

Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa bir zamanda, anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek,

Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak,

Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer avukat tutmak için mali imkanlardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece tayin edilecek bir avukatın parasız yardımından yararlanabilmek,

İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı şartlar altında çağrılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını istemek,

Duruşmada kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından parasız olarak yararlanmak (İHAS m.6; İHEB m.11).

 - Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre bir suç  sayılmayan bir fiil veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez (İHAS m.7; İHEB m.11).

 - Herkes; özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir (İHAS m.8; İHEB m.12).

 - Herkes; düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir (İHAS m.9; İHEB m.18).

 - Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir (İHAS m.10; İHEB m.19).

 - Herkes barışçı amaçlarla toplantılar yapmak, dernek kurmak, ayrıca çıkarlarını korumak için başkalarıyla birlikte sendikalar kurmak ve bunlara katılmak haklarına sahiptir (İHAS m.11; İHEB m.20, 23).

 - Evlenme çağına gelen erkek ve kadın, evlenmek ve aile kurmak hakkına sahiptir (İHAS m.12; İHEB m.16).

 - Her gerçek ve tüzel kişi, maliki olduğu şeyleri barışçıl bir biçimde kullanma hakkına sahiptir. Kamu yararı gerektirmedikçe ve uluslararası hukukun genel ilkeleri ile hukukun aradığı koşullara uyulmadıkça, hiç kimse mülkiyetinden yoksun bırakılamaz (İHAS Ek Protokol I m.1; İHEB m.17).

 - Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. (İHAS Ek Protokol I m.2; İHEB m.26).

 - Yukarıda sıralanan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev ifa eden kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, durumun düzeltilmesi için ulusal bir makama başvurma hakkına sahiptir (İHAS m.13) ve bu hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal ya da başka görüşler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensup olma, servet, doğuş veya herhangi başka bir durum bakımından hiçbir ayrım gözetilmeksizin sağlanır (İHAS m.14).